Van indrukwekkende roofvogels en kleurrijke ijsvogels tot bijzondere insecten, gastvrije mensen en onvergetelijke ontmoetingen. Gambia bleek opnieuw een land dat al je zintuigen prikkelt. Drie weken lang waren we op bezoek in dit kleine West-Afrikaanse land, op zoek naar vogels, natuur en vooral heel veel mooie momenten.

Afrika, here we come!

Na een bijzonder druk seizoen, zowel professioneel als privé, was het hoog tijd om even alles achter ons te laten. Alhoewel, alles? De vogels natuurlijk niet! Begin oktober trokken Eveline en ik naar Gambia, een land dat mijn interesse al een paar jaar gewekt heeft. De verwachtingen waren hooggespannen, maar wat we uiteindelijk zouden beleven, overtrof die ruimschoots.

De eerste avond was niet meteen spectaculair. Na een vertraagde vlucht kwamen we in het donker aan. De Moskeezwaluwen boven de luchthaven waren de eerste vogels die ik kon noteren. Een stevige verkeerschaos bracht ons vervolgens naar ons hotel aan de kust. Laat het maar snel ochtend worden, want we wilden vooral één ding: weg van de toeristische kust en de natuur in!

Met Ansu op zoek naar uilen en roofvogels

De volgende ochtend kwam Ansu Jawara, onze lokale vogelgids, ons oppikken. Zijn bijnaam is “De Professor” en die bijnaam was meer dan verdiend. Zijn kennis van de Gambiaanse avifauna is indrukwekkend. Hij herkent niet alleen vogels op zicht, maar hoort tijdens het rijden zelfs geluiden die voor een minder geoefend oor volledig verloren zouden gaan.

Omdat hij wist dat mijn bijzondere interesse bij roofvogels ligt, had hij een programma samengesteld waarin uilen en roofvogels centraal stonden.

Het werd meteen een onvergetelijke dag. Pareluil, Noordelijke Witwanguil en Grijze Oehoe stonden al snel op de lijst. Ook Visarend, Donkere Zanghavik, Wahlbergs Arend, een jonge Wespendief, Kaalkopkiekendief, Lannervalk en Kapgier lieten zich bewonderen.

En dat was nog maar het begin!

De manier waarop Ansu vogels vindt, blijft verbazen. Soms vertraagt hij plots, luistert even, stopt de wagen en wijst naar een vogel die ik zelf nog niet eens had opgemerkt. Zijn enthousiasme werkt aanstekelijk en maakt het vogelen alleen maar leuker.

Onze eerste echte verblijfplaats was Kukus Nature Glamping, een prachtige locatie midden in het groen, aan een kreek. Een luxueuze tent met eigen douche en toilet, omgeven door natuur. Veel beter kon onze vakantie eigenlijk niet beginnen.

Van kreken en savannes naar de North Bank

De volgende dagen trokken we verder landinwaarts. Gambia heeft een verrassend gevarieerd landschap. Kreken, open savannes, landbouwgebieden, bossen en uitgestrekte wetlands wisselen elkaar af. En elk landschap brengt zijn eigen vogelsoorten met zich mee.

Ook de apen lieten zich niet onbetuigd. Na tweeënhalve dag zonder één enkele aap hadden we al geconcludeerd dat ze blijkbaar allemaal uit Gambia waren weggetrokken. Die theorie werd enkele minuten later vakkundig onderuitgehaald door een grote familie Bavianen. Ook de Huzaaraap liet zich voor het eerst zien, maar die kon ik spijtig genoeg niet op foto vastleggen.

Onderweg naar Tendaba Lodge maakten we kennis met de grote vlinderdiversiteit. We hadden vooraf een boekje over de vlinders van Gambia aangeschaft en besloten ook die groep wat extra aandacht te geven. Dat bleek een goede beslissing. Verschillende vlinders konden we niet onmiddellijk op naam brengen, en sommige exemplaren ontbraken zelfs in onze veldgids uit 2009. Het was meteen duidelijk dat Gambia niet alleen voor vogelaars interessant is.

Na Tendaba staken we de indrukwekkende Gambia-rivier over en trokken we richting de North Bank. De brug was indrukwekkend, de weg erna een stuk minder. Sommige stukken waren eerder een hindernissenparcours dan een rijweg. Maar wie naar vogels kijkt, laat zich niet tegenhouden door een paar putten in het asfalt.

Net na de oversteek zag ik mijn eerste Bruine Kiekendief van de reis: een juveniel exemplaar. Voor iemand die in België dagelijks met deze soort bezig is, blijft dat toch een bijzonder moment. We gingen ook op zoek naar de Noordelijke Hoornraaf. Die liet zich voorlopig niet vinden, maar de zoektocht leverde andere mooie waarnemingen op, waaronder de Schubkopwever.

Een dag later, tijdens onze tocht langs de North Bank Road, volgden opnieuw heel wat leuke soorten. Bruine Slangenarend, Hamerkop, Vorkstaartplevier en Krokodilwachter waren enkele van de hoogtepunten. Vooral die laatste is een bijzonder intrigerende vogel. Ook een kolonie Roodkeelbijeneters zorgde voor een kleurrijk intermezzo.

En dan was er nog een ontmoeting die me minstens even sterk bijbleef als sommige vogelwaarnemingen. We stopten onderweg bij enkele jonge kinderen die geitjes aan het hoeden waren. We hadden nog wat broodjes over van onze lunch en besloten die samen met een fles water aan hen te geven. De verwondering en dankbaarheid op hun gezichten raakten ons allebei. Gambia is een land met een enorme natuurlijke rijkdom, maar tegelijk is de armoede op sommige plaatsen bijzonder zichtbaar. Zulke ontmoetingen geven een reis een extra dimensie.

Een Afrikaanse Visarend vanaf de boot

Een van de vogelsoorten die absoluut nog op mijn verlanglijstje stond, was de Afrikaanse Visarend.

Ansu had nog een extra boottocht geregeld vanuit Janjanbureh, het vroegere Georgetown. Om daar te geraken moesten we eerst een overzet nemen. Hoe ze erin slaagden om twee auto's en een kleine vrachtwagen op die ferry te krijgen, blijft voor mij een raadsel.

Daarna stapten we op een klein bootje. De kapitein had een bijzonder ingenieus systeem om de snelheid te regelen: een touwtje dat aan zijn vinger hing.

We zagen heel wat vogels, maar de Afrikaanse Visarend bleef uit. Tot Ansu de kapitein vroeg om een bepaalde kreek in te varen.

En daar zat hij!

Ik zag de vogel als eerste, sprong recht en riep enthousiast dat we hem eindelijk hadden. Mijn enthousiasme werkte aanstekelijk. Ansu, Eveline en zelfs de kapitein deelden in de vreugde. De glimlach op het gezicht van die man was minstens even mooi als de vogel zelf. Een klein moment, maar precies daarom onthoud je zulke ervaringen.

Lazy birding aan AbCa's Creek Lodge

Na een week intensief rondtrekken kwam het moment om afscheid te nemen van Ansu. We hadden ongelooflijk veel gezien, enorm veel bijgeleerd en vooral heel veel gelachen. Hij is niet alleen een fantastische vogelkenner, maar ook een bijzonder aangenaam mens. Een gids die zijn beloftes waarmaakt en die perfect aanvoelt wat zijn gasten graag willen zien.

Onze nieuwe uitvalsbasis werd AbCa's Creek Lodge. Hier zouden we de rest van onze vakantie doorbrengen. Geen lange verplaatsingen meer, geen strak programma, maar genieten van de omgeving en de vogels.

Lazy birding, zoals we het zelf noemden.

De lodge bleek daarvoor de ideale plek. Een uitgestrekt domein aan het water, met verschillende rustige hoekjes, veel groen en een indrukwekkende vogelrijkdom. Vanuit onze kamer en vanaf het terras konden we al heel wat soorten ontdekken.

De Kapgieren waren alomtegenwoordig. Soms telden we tientallen exemplaren tijdens één enkele roofvogeltelling. Ook Kaalkopkiekendieven, Palmgieren, Visarenden en verschillende arendensoorten passeerden regelmatig.

Een van de leukste bewoners was een Palmgier die al acht jaar in een van de hoge bomen naast het domein broedde. De vogel was opvallend weinig schuw. Op een bepaald moment kon ik tot op ongeveer acht meter naderen terwijl hij rustig van zijn maaltijd (grote krab) genoot. Dat hij naast palmnoten ook vis en vlees lust, bewees hij daarmee nog eens.

De vogels in Gambia zijn in het algemeen opvallend minder schuw dan we bij ons gewend zijn. Dat maakt observeren en fotograferen een stuk gemakkelijker. Het betekent ook dat je meer tijd krijgt om gedrag te bekijken in plaats van voortdurend achter vogels aan te moeten lopen.

Niet alleen vogels!

Wie denkt dat een natuurreis naar Gambia uitsluitend om vogels draait, heeft het mis. Tijdens onze wandelingen rond de lodge ontdekten we ook heel wat insecten en spinnen. De vlinders bleven fascineren, maar ook andere insectengroepen kregen steeds meer aandacht. Een van de merkwaardigste ontdekkingen was een nimf van een wants die zijn lichaam bedekte met de karkassen van mieren die hij had leeggezogen. Een bijzonder bizarre vorm van camouflage!

Ook de sprinkhanen waren indrukwekkend. Een exemplaar van ongeveer tien centimeter lang leek aanvankelijk een interessante kandidaat om even van dichtbij te bekijken, tot ik de forse en scherpe weerhaken aan zijn poten ontdekte die door mijn huid van mijn vinger prikten. Gambia is voor wie wat verder kijkt dan de voor de hand liggende vogels een bijzonder boeiend land. De tropische insectenwereld verdient minstens evenveel aandacht.

En dan zijn er natuurlijk de apen. Regelmatig kwamen ze 's morgens en 's avonds op bezoek bij de lodge. Hun nieuwsgierigheid en geringe schuwheid zorgden voor heel wat leuke fotomomenten.

De mooiste waarnemingen zijn soms de onverwachte

Hoewel we tijdens onze eerste week met Ansu al bijzonder veel soorten hadden gezien, bleven ook de dagen zonder gids verrassingen opleveren.

Tijdens een ochtendwandeling ontdekte ik eindelijk een Bruce's Groene Duif, een soort waarvan ik al langer een mooie foto wilde maken. Enkele passen verder zat een jonge Gabarhavik in een boom. Twee mooie soorten op korte tijd!

Maar het absolute hoogtepunt moest nog komen.

Tijdens dezelfde wandeling raakten we aan de praat met twee jonge mannen die op een veld aan het werk waren. Zoals wel vaker in Gambia verschoof het gesprek al snel naar voetbal. Iedereen lijkt er wel Romelu Lukaku en Kevin De Bruyne te kennen.

Terwijl we het gesprek voerden met die twee jonge mannen, bleef ik de omgeving scannen. In mijn ooghoek zag ik iets bewegen. De typische silhouet en manier van vliegen deden meteen alle alarmbellen afgaan.

Een Noordelijke Hoornraaf!

Een enorme vogel die ik eerder samen met Ansu vergeefs had proberen te vinden. En nu, onverwacht, zomaar tijdens een lokale wandeling. Een prachtige waarneming die de dag meteen een gouden randje gaf.

Maar ook tijdens een boottocht met Omar, een lokale gids die ons al verschillende keren had begeleid, volgde nog een absolute verrassing. We waren al even aan het varen toen ik op grote afstand een weinig opvallende vogel zag zitten. Na wat dichter te varen, kon ik hem determineren als een Witkuiftijgerroerdomp (White-crested Tiger Heron).

Een bijzonder schaarse en onverwachte soort, die ik bovendien volledig zelfstandig had ontdekt en op naam gebracht. Dat maakte de waarneming extra speciaal. Toen ik Ansu later vertelde wat we hadden gezien, was ook hij bijzonder enthousiast. Hij zei zelfs hoe trots hij op me was. Een mooier compliment kon ik moeilijk krijgen.

De waarneming bleef niet onopgemerkt. Enkele dagen later kwamen twee andere vogelgidsen me spontaan vragen of ik inderdaad degene was die de Witkuiftijgerroerdomp had gevonden en gefotografeerd. Blijkbaar had het nieuws zich al behoorlijk verspreid! Ik heb aan beide mannen mijn hele verhaal mogen vertellen!

Kleine ontmoetingen, grote herinneringen

Niet alles draait tijdens zo'n reis om bijzondere vogelsoorten.

We leerden Omar, onze bootgids, nog beter kennen. Hij kende de vogels vrij goed, maar had tot dan toe geen eigen verrekijker. Daar wilden we iets aan veranderen. We konden hem een degelijke Kite-verrekijker bezorgen, waardoor hij voortaan zijn vogels niet alleen op geluid en ervaring hoeft te herkennen.

Zijn blijdschap was enorm. Het was fijn om iemand die zoveel kennis en enthousiasme heeft, met zoiets relatief kleins een plezier te kunnen doen.

Ook de mensen van AbCa's Creek Lodge maakten ons verblijf bijzonder aangenaam. Sainabou, die ons 's morgens vaak al met een kop koffie verwelkomde nog voor het ontbijt klaarstond, is een van onze favoriete mensen ter plaatse. Serra bleek dan weer een bijzonder talent te hebben voor het maken van cocktails.

En tussen de vogelwaarnemingen, wandelingen en rustmomenten door maakten we ook kennis met de lokale talen en gebruiken. Mandinka en Wolof zijn twee belangrijke talen in Gambia, naast het Engels dat officieel wordt gebruikt. Een woordje Mandinka leerden we alvast: Abaraka, dank je wel en in Wolof klinkt dat als Djeredjif.

Het zijn die kleine menselijke contacten die ervoor zorgen dat een reis veel meer wordt dan een lijstje waarnemingen.

Drie weken die veel te snel voorbijgingen

Onze laatste dagen brachten we door in en rond de lodge. We trokken nog een daguitstap naar de wetlands van Pirang en een nabijgelegen bosgebied. De temperaturen waren bijzonder hoog, maar de natuur maakte veel goed. Flamingo's, Bijeneters en tal van andere soorten vulden onze waarnemingenlijst verder aan. Ook het laatste ontbrekende vogeltje van een lijstje dat een goede vriendin ons had meegegeven, kon eindelijk op de foto: de Verreaux’s Oehoe.

Een van de mooiste afsluiters was misschien wel de Witkuifhelmspeurder, een opvallende zwart-witte vogel met een bijzonder karakteristiek oog, net een bloem met gele blaadjes. En natuurlijk bleven de Europese Bijeneters niet onopgemerkt. Hun roep is voor mij onlosmakelijk verbonden met mijn vele reizen naar Georgië. Ze overwinteren in Gambia en het was bijzonder fijn om ze hier opnieuw te ontmoeten, deze keer in hun Afrikaanse overwinteringsgebied.

Na drie weken was het tijd om afscheid te nemen. Dat viel eerlijk gezegd niet mee. We hadden ons bijzonder goed gevoeld in Gambia. De natuur, de vogels, de mensen, de rust en de gastvrijheid hadden ons hart wederom veroverd.

Het afscheid voelde bijna een beetje als rouwen.

Gambia, we komen terug!

Gambia heeft me weer bijzonder aangenaam verrast. Het land is klein, maar de natuurlijke rijkdom is enorm. De kleurrijke vogels, de grote verscheidenheid aan roofvogels, de kreken, de wetlands en de bossen maken het tot een fantastische bestemming voor iedere natuurliefhebber.

Maar wat Gambia voor mij echt bijzonder maakt, is de combinatie van die overweldigende natuur met de warme en gastvrije mensen. Je hoeft er niet voortdurend op zoek naar spectaculaire soorten. Soms volstaat het om rustig op een terras te zitten, naar de kreek te kijken en te genieten van wat voorbijvliegt.

De titel van onze reis, Colourful and Relaxed Birding, bleek dan ook bijzonder goed gekozen.

We kwamen naar Gambia om vogels te kijken, maar keerden terug met zoveel meer dan dat: nieuwe vriendschappen, bijzondere ontmoetingen, een flinke dosis Afrikaanse natuur en vooral heel veel mooie herinneringen.

Gambia, dit was zeker niet de laatste keer!

Wim Bovens